Uzmanlara göre tarım piyasaları, pandemi sonrası dönemin en büyük arz testlerinden biriyle karşı karşıya. Körfez bölgesi hem tahıl ithalatının hem de azot bazlı gübre ihracatının önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Uzayan bir çatışma durumunda üretim maliyetlerinin artması, verim kaybı ve fiyatlara kalıcı bir “savaş primi” eklenmesi riski bulunuyor.

Sevkiyatlar gecikiyor

Küresel tarım ticaretinin kritik geçiş noktalarından olan Hürmüz’de tanker ve kuru yük gemilerinin rota değiştirmesi teslim sürelerini haftalarca uzatıyor. Bu durum özellikle buğday ticaretinde belirgin şekilde hissediliyor.

Buna göre:

• Buğday en fazla etkilenen ürünlerden biri olurken,

• Mısır orta düzeyde risk altında bulunuyor,

• Soya fasulyesi ise doğrudan ticaret aksamalarından çok enerji ve gübre piyasaları üzerinden dolaylı etkileniyor.

İran, Irak ve Suudi Arabistan’ın da içinde bulunduğu Körfez ülkeleri ise ithal buğdaya büyük ölçüde bağımlı.

Gıda enflasyonu riski büyüyor

Sevkiyat gecikmeleri yalnızca fiyatları değil, aynı zamanda ekim planlarını ve stok yönetimini de etkiliyor. Artan petrol fiyatları biyoyakıt talebini yükselterek bitkisel yağ ve şeker piyasalarına ek talep yaratıyor. Bu durum küresel gıda enflasyonu açısından yeni bir risk alanı oluşturuyor.

Tarım ürünlerinde risk tablosu

Gübre:
Körfez ülkeleri küresel azotlu gübre ticaretinin %40-50’sini karşılıyor. Hürmüz’deki aksamalar üre ve amonyak sevkiyatını zorlaştırırken fiyat artışı özellikle mısır ve buğday üretim maliyetlerini artırabilir.

Şeker:
Rafine beyaz şeker primi 107 dolar/ton ile zirveye çıktı. Dubai’deki rafinerilerin ham maddeyi Hürmüz üzerinden tedarik etmesi arz daralması riskini büyütüyor.

Soya ürünleri:
Soya yağı fiyatları artan petrol fiyatları ve biyoyakıt talebi nedeniyle son iki buçuk yılın zirvesini test etti. Soya küspesi ticareti ise özellikle İran’ın büyük ithalatçı olması nedeniyle hassas bir dengede bulunuyor.

Pirinç (Basmati):
Yaklaşık 400 bin ton Hint basmati pirinci limanlarda ve yolda bekliyor. Navlun maliyetlerinin iki katına çıkması yeni sözleşmeleri durma noktasına getirdi.

Buğday:
Körfez ve Kuzey Afrika ülkeleri ithalata yüksek oranda bağımlı. Hürmüz ve Kızıldeniz rotalarındaki riskler transit sürelerini uzatırken, Chicago vadeli işlemlerinde fiyatlar kile başına 5,7 doların hemen altında seyrediyor.

Mısır:
İran, Brezilya mısırının önemli alıcılarından biri. Sevkiyatta yaşanan aksama Brezilya’nın hasat döneminde ticaret dengesini zorlayabilir. Vadeli işlemlerde fiyatlar 4,30 dolar civarında bulunuyor.

Rusya’dan İran’a tahıl sevkiyatı durdu

Rusya, ABD ve İsrail’in saldırıları sonrası İran’a tahıl sevkiyatını geçici olarak askıya aldı. İran sezon için planlanan Rus buğdayının önemli bölümünü daha önce almış olsa da Karadeniz ve Hazar üzerinden yeni yüklemeler durduruldu.

Navlun ve sigorta maliyetlerindeki artışın yanı sıra ödeme kanallarındaki zorluklar da ticareti yavaşlatıyor. Analistler, sevkiyatların yeniden başlamasını beklese de küresel tarım piyasalarında belirsizliğin devam ettiğini belirtiyor.

İstersen bu metni ayrıca daha kısa ajans haberi formatında, gazete manşeti diliyle ya da analiz haberi şeklinde de düzenleyebilirim.

www.tarimdasondakika.com

Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda sektör temsilcileriyle birlikte değerlendirmelerin sürdüğünü ifade eden Yumaklı, özellikle gübre tedariği konusunda herhangi bir sorun bulunmadığını vurguladı.

Sosyal medya hesabı üzerinden açıklama yapan Bakan Yumaklı, şu ifadeleri kullandı:

“Son günlerde bölgemizde yaşanan gelişmelerin, başta gübre olmak üzere tarımsal üretimimizin girdi unsurlarına olası etkilerini sektör temsilcilerimizle koordinasyon içerisinde yakından takip ediyoruz.
Gübrede ülkemizin mevcut stokları yeterli seviyede olup, arz güvenliğini tehdit eden bir durum söz konusu değildir.
Süreci yakından takip etmeye devam ediyoruz.”

Bakanlığın açıklaması, özellikle üretim sezonunun devam ettiği bu dönemde çiftçilerin gübre teminine ilişkin kaygılarını gidermeyi amaçlıyor. Yetkililer, piyasada spekülatif söylemlere itibar edilmemesi gerektiğinin altını çiziyor.

www.tarimdasondakika.com

Geçen yıl ocak ayında 2,37 milyar dolar olan ihracat, bu yılın aynı döneminde artış gösterirken; ithalat ise yüzde 7,68 yükselerek 2,18 milyar dolar oldu. Sektör, söz konusu dönemde 220 milyon dolarlık dış ticaret fazlası verdi. Birim ihracat değeri de yüzde 14,77 artışla ton başına 1.511 dolara çıktı.

En fazla yaş meyve ve sebze ihraç edildi

Ocak ayında en fazla ihracat yapılan ürün grubu yaklaşık 513 milyon dolarla yaş meyve ve sebze oldu. Şekerli mamuller 245 milyon dolar, balıkçılık ve su ürünleri ise 196 milyon dolarlık ihracatla ilk üçte yer aldı.

Ürün bazında ise en dikkat çekici artış mandalinada yaşandı. Mandalina ihracatı yüzde 138,45 artarak 198,4 milyon doları aştı ve ocak ayının en çok ihraç edilen ürünü oldu. Mandalinayı 91,1 milyon dolarla ambalajlı fındık, 88,8 milyon dolarla rafine ayçiçek yağı izledi.

İthalatta ilk sırada hayvan yemi

İthalat kalemlerinde 475 milyon dolarla hayvan yemi ilk sırada yer aldı. Bitkisel yağ ithalatı 384 milyon dolar, un sektörü ithalatı ise 143 milyon dolar olarak kaydedildi. Ürün bazında en fazla ithalat 158,4 milyon dolarla ham ayçiçek yağında gerçekleşti. Bu ürünü 141,9 milyon dolarla buğday ve 131,6 milyon dolarla sığır ithalatı takip etti.

İhracatta Irak ilk sırada

Ülke bazında en fazla ihracat 307,4 milyon dolarla Irak’a yapıldı. Almanya 192,9 milyon dolarla ikinci, Rusya Federasyonu ise 166,8 milyon dolarla üçüncü sırada yer aldı. Geçen yılın aynı dönemine göre Irak’a ihracat yüzde 12,65, Almanya’ya yüzde 8,24 ve Rusya Federasyonu’na yüzde 36,55 artış gösterdi.

İthalatta ise ilk sırayı 378,1 milyon dolarla Rusya Federasyonu aldı. Onu 158,8 milyon dolarla Ukrayna ve 156,4 milyon dolarla Brezilya izledi.

Ocak ayı verileri, sektörün küresel talep koşullarına rağmen ihracatta artış trendini koruduğunu ve katma değerli ürün satışlarında ivme kazandığını ortaya koydu.

www.tarimdasondakika.com

Fındıkta Verim Kaybı Riski

Türkiye’de son yıllarda en çok gündeme gelen istilacı tür olan Kahverengi kokarca, başta fındık olmak üzere birçok tarım ürününde kalite ve verim kaybına yol açıyor. Özellikle hasat dönemine yaklaşıldıkça zararın arttığı, ekonomik kaybın doğrudan üreticiye yansıdığı belirtiliyor.

Ağaç Gövdelerinde Sessiz Tahribat

Bölgesel ölçekte görülen ancak yüksek zarar potansiyeline sahip Turunçgil uzun antenli böceği ise ağaç gövdelerinde galeriler açarak bitkileri zayıflatıyor ve kurumalara neden oluyor. Tespit edilen alanlarda karantina uygulamaları devreye alınırken, enfekte ağaçlar sahadan uzaklaştırılarak yayılımın önüne geçilmeye çalışılıyor.

Yalancı Kelebekte Biyolojik Mücadele Başarısı

Geçmiş yıllarda yoğun popülasyona ulaşan Yalancı kelebek ise doğal düşman baskısı sayesinde büyük ölçüde gerilemiş durumda. Uzmanlar, bu gelişmenin biyolojik mücadelenin etkinliğini gösterdiğini ancak türün tamamen ortadan kalkmadığını ve iklim koşullarına bağlı olarak yeniden artış gösterebileceğini ifade ediyor.

Ilıman İklim Yayılımı Hızlandırıyor

Yetkililer, yaz ve kış aylarının sert geçmemesinin istilacı türler için uygun bir yaşam alanı sunduğunu belirtiyor. Bu nedenle mücadelenin dönemsel değil, sürekli ve planlı şekilde yürütülmesi gerektiği kaydediliyor. Erken uyarı sistemleri, feromon tuzakları ve biyolojik ajan destekli uygulamaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.

“En Etkili Yöntem Tespit ve Takip”

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Öğretim Üyesi Kibar Ak, istilacı türlerle mücadelede temel yaklaşımın doğru tespit ve düzenli takip olduğunu belirtti. Ak, biyolojik mücadelenin öncelikli yöntem olması gerektiğini, ardından eradikasyon ve kültürel mücadele uygulamalarının devreye alınması gerektiğini, kimyasal mücadelenin ise son çare olarak düşünülmesi gerektiğini vurguladı.

Bölgede ayrıca “it dolahbacı” ya da “yalancı hıyar” olarak bilinen yabancı otların da yayılım gösterdiğine dikkat çekilirken, uzmanlar Doğu Karadeniz’de istilacı türlerle mücadelenin uzun vadeli ve entegre bir stratejiyle sürdürülmesi gerektiğinin altını çiziyor.

www.tarimdasondakika.com

Yeni düzenleme ile lif, tohum ve sap üretimi amacıyla kontrollü kenevir yetiştiriciliği, belirlenen 21 il ve bu illerin tüm ilçelerinde yapılabilecek. Yönetmelik aynı zamanda kenevirden elde edilecek tıbbi, sağlık, kişisel bakım ve destek ürünlerine yönelik üretim süreçlerini de yeniden tanımlıyor.

Yönetmelik kapsamında kenevirin endüstriyel, tıbbi ve kozmetik potansiyelinin, sıkı denetim ve kontrol mekanizmalarıyla değerlendirilmesi hedefleniyor.

Üretime İzin Verilen 21 İl

Kenevir yetiştiriciliğine izin verilen iller şöyle:

Amasya, Antalya, Bartın, Burdur, Çorum, İzmir, Karabük, Kastamonu, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Uşak, Yozgat ve Zonguldak.

Bu iller dışında kenevir yetiştiriciliği yasaklanırken, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ihtiyaç halinde yeni illeri listeye ekleme yetkisi bulunuyor.

Tıbbi Üretime Sıkı Denetim

Lif, tohum ve sap odaklı üretim bu 21 ilde serbest bırakılırken, çiçek ve yaprak üretimini kapsayan tıbbi amaçlı yetiştiricilik daha sıkı kurallara bağlandı. Bu kapsamda üretim;

• Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) kontrolünde,

• Afyon Alkaloidleri Fabrikası sahasında veya

• Sağlık Bakanlığı onaylı, yüksek güvenlikli kapalı tesislerde yapılabilecek.

Başvurular ve Denetim Süreci

Üretim başvuruları her yıl 1 Ocak – 1 Nisan tarihleri arasında valiliklere yapılacak. Kenevirin amacı dışında kullanımını önlemek için üretim alanları kamera sistemleriyle izlenecek, düzenli kontroller ve denetimler uygulanacak.

Yeni yönetmeliğin, Türkiye’nin tarım ve sanayi potansiyelini artırması, yerli üretimi teşvik etmesi ve kenevirin tekstil, ilaç, kozmetik ve gıda gibi alanlardaki ekonomik değerini yükseltmesi bekleniyor. Konya gibi tarımsal gücü yüksek illerin listede yer alması, bölge çiftçileri için de yeni fırsatlar sunuyor.

www.tarimdasondakika.com

Sektörün her geçen yıl büyümesini sürdürdüğünü belirten Yılmaz, 2025 yılı başında 150 milyon dolar olarak belirlenen ihracat hedefinin önce 155 milyon dolara yükseltildiğini, yıl sonunda ise beklentilerin de üzerine çıkılarak 160 milyon dolarlık ihracat rakamına ulaşıldığını söyledi.

İhracattaki artışta Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE) projeleri ve ticaret heyeti ziyaretlerinin etkili olduğunu vurgulayan Yılmaz, son dönemde çiçeğin hediye tercihi olarak daha fazla ön plana çıkmasının da sektöre olumlu yansıdığını ifade etti.

Türkiye’nin süs bitkileri ihracatında en büyük pazarının Hollanda olduğunu belirten Yılmaz, İngiltere, Almanya, Romanya ve Bulgaristan’ın da öne çıkan ülkeler arasında yer aldığını kaydetti. Son yıllarda Azerbaycan’a özellikle dış mekân süs bitkileri grubunda ciddi satışlar yapıldığını dile getiren Yılmaz, Türki Cumhuriyetleri, Körfez ülkeleri ve Irak’a yönelik ihracatın da artış gösterdiğini söyledi.

2026 yılına ilişkin beklentilerini de paylaşan Yılmaz, siparişlerin iyi seviyede olduğunu belirterek, “2025’te yakaladığımız 160 milyon dolarlık ihracat rakamı sektöre büyük bir özgüven kazandırdı. Bu yıl için hedefimizi 180 milyon dolar olarak belirledik ve bu hedefe ulaşacağımıza inanıyoruz” dedi.

www.tarimdasondakika.com

Greenpeace Türkiye’nin RASFF verilerinden derlediği bilgilere göre, 2025 yılında Avrupa’ya ihraç edilen gıdalarda pestisit kalıntısı nedeniyle en fazla bildirim 124 vaka ile Hindistan hakkında yapıldı. Hindistan’ı 105 bildirimle Türkiye, ardından Mısır (88), Çin (48) ve Brezilya (34) izledi.

En Çok Geri Çevrilen Ürün: Biber

Türkiye’den Avrupa sınırında geri çevrilen ürünlerin başında biber geldi. Geri dönen ürünler arasında biberi domates ve nar izledi. Verilere göre sınırdan çevrilen ürünler şöyle sıralandı:

• Biber: 27

• Domates: 9

• Nar: 5

• Limon: 4

• Asma yaprağı: 2

• Armut, greyfurt, mandalina, şeftali: 1’er bildirim

Biberle ilgili yapılan 27 bildirimin 8’inin formetanate maddesinden kaynaklandığı belirtildi. Bu maddenin son derece toksik olduğu ve Türkiye’de kullanımının yasak olduğu ifade edildi.

“İki Yıldır Aynı Tablo Endişe Verici”

Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, Türkiye’nin son iki yıldır pestisit bildirimlerinde ikinci sırada yer almasının kaygı verici olduğunu söyledi. Pestisit analiz sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması gerektiğini vurgulayan Özyer, mahkemenin de geçen yılın sonunda bu verilerin açıklanması yönünde karar verdiğini hatırlattı.

RASFF verilerinin önemli bir uyarı mekanizması sunduğunu belirten Özyer, “Veriler kıymetli ancak ortaya koyduğu tablo endişe verici. 2024’te sınırdan en çok dönen ürün biberdi, 2025’te de aynı tabloyla karşı karşıyayız. Bu durum biber üretiminde sistemik bir sorun olabileceğini düşündürüyor” değerlendirmesinde bulundu.

İhracat ve Gıda Güvenliği Baskı Altında

Uzmanlar, art arda gelen bildirimlerin hem Türkiye’nin ihracat performansını hem de gıda güvenliği algısını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Pestisit denetimlerinin tarladan sofraya kadar tüm aşamalarda güçlendirilmesi gerektiği vurgulanırken, ihracatta sürdürülebilirliğin ancak şeffaflık ve etkin kontrol mekanizmalarıyla sağlanabileceği ifade ediliyor.

www.tarimdasondakika.com

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada kırsal kalkınma desteklerinde yeni dönemin başladığını duyurdu. Yumaklı, yeni düzenlemeyle birlikte hibe oranlarının yüzde 70’e kadar çıkarıldığını belirterek, kırsal kalkınma bütçesinin en az yüzde 20’sinin kadın ve genç girişimcilere tahsis edileceğini açıkladı.

Başvurularda kadınlar, gençler ve birinci derece tarımsal örgütlerin öncelikli olarak değerlendirileceğini vurgulayan Yumaklı, desteklerin kapsamının da genişletildiğini ifade etti. Buna göre dijital tarım, yapay zekâ ve otomasyon uygulamaları da hibe programına dahil edildi.

Bakan Yumaklı, artırılmış hibeler ve yeni destek alanlarıyla kırsalda üretimin güçleneceğini belirterek, düzenlemenin Türkiye’nin tarımsal kalkınmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

www.tarimdasondakika.com