Bölgede yaşanan sevkiyat aksamaları nedeniyle gübre, tahıl, şeker ve pirinç ticaretinde ciddi gecikmeler yaşanırken, navlun ve sigorta maliyetleri hızla yükseliyor.
Uzmanlara göre tarım piyasaları, pandemi sonrası dönemin en büyük arz testlerinden biriyle karşı karşıya. Körfez bölgesi hem tahıl ithalatının hem de azot bazlı gübre ihracatının önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Uzayan bir çatışma durumunda üretim maliyetlerinin artması, verim kaybı ve fiyatlara kalıcı bir “savaş primi” eklenmesi riski bulunuyor.
Sevkiyatlar gecikiyor
Küresel tarım ticaretinin kritik geçiş noktalarından olan Hürmüz’de tanker ve kuru yük gemilerinin rota değiştirmesi teslim sürelerini haftalarca uzatıyor. Bu durum özellikle buğday ticaretinde belirgin şekilde hissediliyor.
Buna göre:
-
Buğday en fazla etkilenen ürünlerden biri olurken,
-
Mısır orta düzeyde risk altında bulunuyor,
-
Soya fasulyesi ise doğrudan ticaret aksamalarından çok enerji ve gübre piyasaları üzerinden dolaylı etkileniyor.
İran, Irak ve Suudi Arabistan’ın da içinde bulunduğu Körfez ülkeleri ise ithal buğdaya büyük ölçüde bağımlı.
Gıda enflasyonu riski büyüyor
Sevkiyat gecikmeleri yalnızca fiyatları değil, aynı zamanda ekim planlarını ve stok yönetimini de etkiliyor. Artan petrol fiyatları biyoyakıt talebini yükselterek bitkisel yağ ve şeker piyasalarına ek talep yaratıyor. Bu durum küresel gıda enflasyonu açısından yeni bir risk alanı oluşturuyor.
Tarım ürünlerinde risk tablosu
Gübre:
Körfez ülkeleri küresel azotlu gübre ticaretinin %40-50’sini karşılıyor. Hürmüz’deki aksamalar üre ve amonyak sevkiyatını zorlaştırırken fiyat artışı özellikle mısır ve buğday üretim maliyetlerini artırabilir.
Şeker:
Rafine beyaz şeker primi 107 dolar/ton ile zirveye çıktı. Dubai’deki rafinerilerin ham maddeyi Hürmüz üzerinden tedarik etmesi arz daralması riskini büyütüyor.
Soya ürünleri:
Soya yağı fiyatları artan petrol fiyatları ve biyoyakıt talebi nedeniyle son iki buçuk yılın zirvesini test etti. Soya küspesi ticareti ise özellikle İran’ın büyük ithalatçı olması nedeniyle hassas bir dengede bulunuyor.
Pirinç (Basmati):
Yaklaşık 400 bin ton Hint basmati pirinci limanlarda ve yolda bekliyor. Navlun maliyetlerinin iki katına çıkması yeni sözleşmeleri durma noktasına getirdi.
Buğday:
Körfez ve Kuzey Afrika ülkeleri ithalata yüksek oranda bağımlı. Hürmüz ve Kızıldeniz rotalarındaki riskler transit sürelerini uzatırken, Chicago vadeli işlemlerinde fiyatlar kile başına 5,7 doların hemen altında seyrediyor.
Mısır:
İran, Brezilya mısırının önemli alıcılarından biri. Sevkiyatta yaşanan aksama Brezilya’nın hasat döneminde ticaret dengesini zorlayabilir. Vadeli işlemlerde fiyatlar 4,30 dolar civarında bulunuyor.
Rusya’dan İran’a tahıl sevkiyatı durdu
Rusya, ABD ve İsrail’in saldırıları sonrası İran’a tahıl sevkiyatını geçici olarak askıya aldı. İran sezon için planlanan Rus buğdayının önemli bölümünü daha önce almış olsa da Karadeniz ve Hazar üzerinden yeni yüklemeler durduruldu.
Navlun ve sigorta maliyetlerindeki artışın yanı sıra ödeme kanallarındaki zorluklar da ticareti yavaşlatıyor. Analistler, sevkiyatların yeniden başlamasını beklese de küresel tarım piyasalarında belirsizliğin devam ettiğini belirtiyor.
İstersen bu metni ayrıca daha kısa ajans haberi formatında, gazete manşeti diliyle ya da analiz haberi şeklinde de düzenleyebilirim.
www.tarimdasondakika.com
